Posts

Mulisch en Márquez: van woorden naar beelden

Je hebt woorden, en je hebt woorden. Soms zegt een woord meer dan duizend woorden.  Neem nu de puntige metafoor aan het begin van De elementen van Harry Mulisch (1988). Hij schrijft:  'Ambtenaren zijn eeuwig: een ambtenaar van nu verschilt in niets van een ambtenaar in Knossós, vierduizend jaar geleden. Of stuit het je tegen de borst, zo'n verstofte droogbloem te zijn in het boeket van de macht?' Zo'n verstofte droogbloem zou in een nationaal epos van vijfhonderd pagina's bijvoorbeeld het volgende kunnen schrijven: 'Melquíades vond de dood maar niets en keerde verarmd en verstoten terug naar de levenden.' Die karigheid is echter niet besteed aan Gabriel García Márquez. In zijn Honderd jaar eenzaamheid  (1967), het monument van het magisch realisme, spint hij de propositie uit tot deze poëtische passage: 'Hij [Melquíades] was inderdaad dood geweest, maar was teruggekeerd omdat hij de eenzaamheid niet kon verdragen. Verstoten door zijn st...

Murakami's droge komedie-filosofietjes

In het achtste deel van het zesde hoofdstuk in De jacht op het verloren schaap geeft de Japanse auteur Haruki Murakami een dialoog tussen een chauffeur en de hoofdpersoon. De eerste heeft zijn christelijke geloof, de tweede zijn alledaagse 'gemiddeldheid'. En een kat. Een oude, lelijke en stinkende kat.     'Zoet maar, zoet maar', zei de chauffeur in de richting van de kat, maar hij stak er wijselijk zijn handen toch maar niet naar uit. 'Hoe heet hij?'     'Niets. Hij heeft geen naam.'     'Hoe roept u hem dan?'     'Ik roep hem niet', zei ik. 'Hij bestaat gewoon.' De hoofdpersoon is een onopvallend persoon, zonder veel ambitie, zonder veel talent, zonder flamboyante kantjes in zijn karakter. Hij is een heel gewone, doodnormale persoonlijkheid die het allemaal wel best vindt, zoiets. Dat kristalliseert hier in het feit dat hij ook de kat niet achterna loopt of roept. Voor hem zijn de dingen nu eenmaal zoals ze z...

Orfeus & co. : een eclectisch filosofisch fragment

Johannes Stobaeus  (vijfde eeuw) citeert in zijn Anthologie  een passage (1.10.5) uit Over het wezen van de wereld dat wordt toegeschreven aan Linus. Linus is een obscuur figuur die banden heeft met Orfeus en de cultus daaromheen. De passage is een pregnant stukje tekst waarin invloeden te zien zijn van Heraclitus (bijv. regel 1), het pythagorisme (bijv. regel 3), het neoplatonisme (bijv. regel 2) en stoïcisme (bijv. regel 5-8).  1    So through discord all things are steered through all.       From the whole are all things, all things form a whole,       all things are one, each part of all, all in one;       for from a single whole all these things came, 5    and from them in due time will one return,       that's ever one and many ...       Often the same will be again, no end       will limit them, ever limited ...       For so und...

Digitalisering en haar effecten op het boek, de bibliotheek en het lezen

Afbeelding
Het volgende is een samenvatting van het volgende artikel: Rowe, Christopher. ‘The new library of Babel? Borges, digitisation and the myth of a universal library.’ In: First Monday. Peer-reviewed Journal on the Internet . Jaargang 18, nummer 2, 4 februari 2013. Online geraadpleegd op 8 december 2015. De digitale revolutie betekent een groeiende capaciteit voor het opslaan van informatie en een snelle uitwisseling daarvan middels bijvoorbeeld het wereldwijde web en digitale media zoals tablets. Zodoende heeft menigeen, aldus Rowe, aangenomen dat de idee van een universele bibliotheek nu verwezenlijkt kan worden. De Bibliotheek van Alexandrië was reeds een antieke poging tot zo’n bibliotheek, en heden ten dage schurkt bijvoorbeeld het Google Books Library Project tegen het oude ideaal aan. De vraag is echter of een universele bibliotheek haalbaar en wenselijk is. Rowe verkent ‘de mogelijke effecten van digitalisering op onze fundamentele concepten van het boek, de bibli...

Prometheus en recursie

Afbeelding
Een kort gedachte-experimentje. Er is een mogelijke wereld te denken, waarin zowel de stoïcijnse kosmologie als Prometheus waar zijn. Eerstgenoemde staat voor een eindeloos herhalen van geboorte, leven en dood van het universum. Het heelal als een feniks, zogezegd. Prometheus hoort echter thuis in een lineair model, niet in een cyclische. Hij is immers de titaan die de toekomst kent en dus profetieën kan doen. Dat is zinloos in een wereld waarin alles identiek verloopt volgens een vooropgezet en perfect plan. Dat is de goddelijke Logos van de stoïcijnen. In de mogelijke wereld waarin de stoïcijnen het bij het juiste eind hebben en waarin Prometheus werkelijk bestaat, zou Prometheus zichzelf verliezen in een gekmakend soort Droste-effect, als wanneer twee spiegels tegenover elkaar geplaatst worden. Hij kan er eindeloos in door blijven kijken en ziet zelfs de momenten waarop het universum is opgehouden te bestaan en hij dus niet meer bestaat en dus niets meer kan zien. Een paradox. De L...

Personificatie in Martianus Capella's Huwelijk van Mercurius en Filologie

Afbeelding
Mercurius en Filolofie als bruid en bruidegom. Oxford, Bodleian Library, MS Canon, Misc. 110, fol. 123r. Martianus Capella leefde in de vijfde eeuw na Christus, een turbulente periode in de geschiedenis van het Romeinse Rijk. Waarschijnlijk is hij geboren en getogen in Carthago, al heeft hij wellicht niet tot de culturele en economische elite behoord. Hij schreef tussen 400 en 439, en Het huwelijk van Filologie enMercurius ( De nuptiis Philologiae et Mercurii ) is zijn bekendste werk, van vóór 429, welke veel invloed gehad heeft op het denken over de vrije kunsten in de middeleeuwen. Het is ook bekend onder de titels Satyricon en De septem disciplinis . In Het Huwelijk van Mercurius en Filologie komt personificatie veel voor, en de gehele tekst kan gelezen worden als een allegorie. Het is zelfs bedoeld als een allegorie, maar dan wel om te lezen. Het is dus geen toneeltekst. Daarbij komt, in de trant van Demetrius’ idee over personificatie, apostrofisch a...

Eeuwigheid van de cyclus: herrijzenis in religie en filosofie

Afbeelding
    'Het leven zelf is een citaat.'      - Jorge Luis Borges Eeuwige terugkeer kan in de diverse oude tradities twee vormen aannemen, namelijk de cyclus van de geschiedenis van de kosmos, en de cyclus van het individu.  De eerste is die van een geschiedenis met een timer erop, die doorgaat tot de stof op is, waarna de kosmos vernietigd en weer herboren wordt. Dit idee vond geen ingang bij de monotheïstische religies, maar is bijvoorbeeld terug te vinden in de Oud-Indiase Veda’s , en in de Oud-Egyptische religie. Zo kenden de Egyptenaren tijdsspannes van een miljoen jaar en waarvan het begin en einde bepaald werden door de oergod Atoem . Door zijn hand zou alles terugkeren tot een verenigde staat van oerwater, waarna een nieuwe tijdscyclus zou beginnen. [1] De oude Noren en mogelijk alle Germanen kenden een woeste eindstrijd die tevens de dood van de goden betekende, waarna een betere wereld zou ontstaan ( Völuspá , 52): 'Op ziet zij k...