Klassiek filosofisch pars pro toto: jezelf kennen als deel van een geheel
Een van de aspecten uit de stoïcijnse ethiek in de Meditaties van de filosoof-keizer Marcus Aurelius is het bepalen van de plaats die de mens inneemt in de samenleving, natuur en kosmos. Die rol moet ‘in overeenstemming zijn met de natuur’, waarbij de wereld wordt opgevat als één groot, organisch geheel. Dat lijkt een soort vervolg op het aloude Delphische credo, ‘Ken uzelf’. Cicero schreef dan ook: ‘Van het grootste belang is het met de ziel zelf de ziel te leren kennen en juist dit is in wezen de betekenis van de leefregel’ van Apollo ( Gesprekken in Tusculum , I, 52). Daar kom je, in zijn optiek, achter door te bezinnen over de drie soorten relaties die de mens heeft met als eerste ‘het voertuig dat ons omhult, de tweede met de goddelijke oorzaak, de bron van alles dat elk wezen overkomt, en de derde zij die samen met ons leven’ (VIII, 27). In archaïsche tijden werd de mens haast gezien als een soort speelbal van de onsterfelijke goden met hun grillen. Slechts met gebed en o...